Թէ՞ ինչու ես հրաժարեցայ ՀՅԴ շարքերէն

Կուսակցութեան շարքերէն հրաժարելէս ի վեր, ո՞վ գիտէ, արդեօք ոմանք ինչ բանե՜ր երեւակայած, յօրինած են, իմ այդ որոշումիս պատճառներուն առնչութեամբ:

Ամէն պարագայի, կը կարծեմ թէ պահը եկած է որ բացատրուիմ, այդ ուղղութեամբ: To set the record straight:

Ահա ուրեմն պատճառները, եւ լրացուցիչ բացատրութիւններս:

* * *

ա)  Ժողովները:

Ակամ, ես, ժողով չեմ կրնար ընել:

Միշտ ու ընդմիշտ այդպէս եղած է, սակայն երկար ժամանակ ջանքեր կատարեցի որպէսզի յարմարիմ այդ դրութեան, վարժուիմ ատոր, բայց վերջի վերջոյ՝ չեղաւ: Չկարողացայ:

Պահ մը հասաւ այլեւս, երբ որեւէ ժողով ինծի համար դարձաւ, բառացիօրէն՝ անհանդուրժելի:

Լաւ հասկցուինք եւ ընդգծեմ, խնդիրը՝ դաշնակցական ժողովները չե՛ն: Այլ, որեւէ ժողով: ( Օրինակի համար, իմ իրաւաբանական ասպարէզիս մէջ ալ, յաճախ նոյն խնդիրը ունեցած եմ: Եւ այս պաճառով ալ, հակառակ բազմաթիւ առաջարկներու, միշտ մերժած եմ միանալ որեւէ բազմափաստաբան գրասենեակի: )

Ես, ժողովի մարդ չեմ: Չեմ կրնար ժողով ընել: Որեւէ առիթով, որեւէ պատճառով, որեւէ նպատակով:

Մինչ, ընդհանրապէս, հարկաւոր եւ օգտակար բան է, ժողովը:

Իսկ ի մասնաւորի՝ ՀՅԴաշնակցութեան պարագային, անհրաժե՛շտ են այդ ժողովները: Քանզի նաեւ շնորհիւ այդ – թէկուզ երկարապատուն – ժողովներուն շնորհիւ է, որ յատկապէս անճիշդ, անպարկեշտ եւ անարդար է այն քննադատութիւնը, թէ՝ Դաշնակցութեան մէջ, ժողովրդավարութիւն չկայ:

Ընդհակառակը:

Իմ գանգատս այն է որ, Դաշնակցութեան մէջ… շա՛տ է, ժողովրդավարութիւնը: Այդքանին, պէտքը չկայ: Որոշ չափէ մը ետք, այս պարագային, ատիկա կրնայ նոյնիսկ վնասակար ըլլալ: Խոչընդոտ հանդիսանալ՝ գործին: Գործունէութեան: Շօշափելի արտադրողականութեան:

* * *

բ) Կարգապահութիւնը:

Այստեղ, սկսիմ ընդգծելով՝ առանց իր բացառիկ Կանոնագրին, ՀՅԴաշնակցութիւնը չէր ըլլար, ինչ որ է:

ՀՅԴաշնակցութիւնը, որպէս այդ, վստահաբար գոյութիւն չէր ունենար այսքան երկար ժամանակ, եթէ նախ՝ չըլլար իր Կանոնագիրը, ապա՝ եթէ խստօրէն չգործադրուէր այդ Կանոնագիրը:

Դաշնակցութեան Ծրագիրն ալ իւրայատուկ է, սակայն բացառեալ չէ: Հայ Ազգի վեհագոյն Գաղափարները կը բովանդակէ: Որոնց կը հաւատան, կը ձգտին, կը ծառայեն նաեւ՝ ոչ-դաշնակցական հայորդիներ:

Այսինքն, այդ Ծրագիրը կրնայ գոյութիւն ունենալ, առանց որ Դաշնակցութիւնը գոյութիւն ունենայ:

Սակայն ՀՅԴաշնակցութիւնը չէր կրնար գոյութիւն ունենալ,  առանց իր Կանոնագրին: Եւ չէր կրնար գոյատեւել, յարատեւել, առանց անոր:

Հետեւաբար, որպէսզի հնարաւորութիւնն ու կարողութիւնը ունենայ, յանուն եւ ի սէր Հայ Ազգին, գործադրելու իր Ծրագիրը, ՀՅԴաշնակցութիւնը անպայման որ պէտք է ունենար իր Կանոնագիրը: Եւ նոյն պատճառներով եւ նպատակով, ան պէտք է որ – հիմնականօրէն – անփոփո՛խ պահէ իր Կանոնագիրը:

Ես անկարող էի, բաւարար եւ անհրաժեշտ չափով, ենթարկուելու այդ – էական – Կանոնագրին:

Եւ յիսուն տարեկանը անցնելէս ետք, կարծեմ թէ այլեւս ժամանակը եկած էր անդրադառնալու, որ ես չէի կրնար փոխուիլ, այս գետնի վրայ: Մինչ Դաշնակցութիւնը՝ բնաւ պէ՛տք չէ որ փոխուի, այս գետնի վրայ եւս: Թէ ոչ, կ’անէանայ: Վսյո: Եւ Հայ Ազգը կը զրկուի այս Կազմակերպութեան յատուկ, իւրայատուկ եւ բացառեալ ծառայութիւններէն, փաստօրէն անփոխարինելի Առաքելութենէն:

* * *

գ) Որոշ «special treatment» մը…

Հրաժարականիս նախորդող գոնէ տասը տարիներու ընթացքին, Կուսակցութեան մարմինները, անսովոր չափով… համբերատար էին, ինծի հանդէպ:

Պարբերաբար, բազմատեսակ շեղումներ կ’ունենայի վերոյիշեալ Կանոնագրին վերաբերեալ, եւ սոյն մարմինները… աչք կը փակէին: Թեթեւէն կ’առնէին: Լիբանանի մեր աննման լեզուով՝ կը «քալեցնէին»… եալլա… պապամ Հայդուկն է, իշտէ…

Ուալլա հաւատացէք, տեղ մը հասաւ, որ ես այլեւս յաճախ դիտմամբ բաներ կ’ընէի, կը խօսէի եւ կը գրէի, որպէսզի՝ պատժեն: Զիս դուրս շպրտեն Կուսակցութենէն:

Աակայն ի զուր էին, այդ ջանքերս:

Մէկ անգամ, նոյնիսկ խնդրեցի շրջանային պաշտօնի վրայ  ընկերոջմէ մը որ, հաճիս ակամ, եթէ կ’ուզէք զիս արտաքսել, իսկապէս որ խնդիր չկայ, ոեւէ մէկէն չեմ նեղուիր, խօ՛սք:

Խնդաց:

Այս արտասովոր երեւոյթին պատճառներուն մասին կրնամ շատ բաներ ըսել, բացատրել: Սակայն այդ վերլուծումը, պատշաճ պիտի չըլլայ: Թերեւս, ուրիշ օր մը…

Իրողութիւնը, այս էր: (Թուականներու կարծր իրականութիւնը, հաստատ ժամանակագրութիւնը, առարկայականօրէն անհերքելի կերպով՝ այս կը փաստեն… Մնացեալ ճղճիմ խաղերը՝ բարի զուարճացում: Այդ ալ ես «քալեցնեմ», եալլա… մէշշի՛յա…)

Հիմա այստեղ, սակայն, երկու բան կայ ըսելիք:

Նախ, այս երեւոյթը լաւ բան չէր, Կուսակցութեան համար:

Ինծի հանդէպ այդ «խտրականութիւնը» կը հարուածէր Կանոնագրին, որուն էական կարեւորութիւնը պարզեցի արդէն, վերը:

Հետեւաբար, ի սէր ՀՅԴին, առ ի յարգանք անոր Կանոնագրին, ինծի կը մնար՝ դուրս ելլել շարքերէն:

Բայց այս նիւթին մէջ, ուրիշ բան մըն ալ կար…

ՀՅԴի պատկան մարմինները զիս այդպէս կը «խնայէին», քանի որ զիս կը ճանչնային: Զիս անձնապէս, եւ անշուշտ նաեւ վաստակս:

Ժամանակի ընթացքին սակայն, պաշտօնի վրայ անձերը պիտի փոխուէին: Սկսած էին արդէն փոխուիլ:

Կը պատահէր որ ակումբ մտնեմ, եւ եթէ այդտեղ տասը հոգի ըլլար, անոնցմէ ութը հատին համար, ես արդէն անծանօթ մըն էի:

Այդ ընթացքով, ուշ կամ կանուխ, մարմիններու մէջ պիտի մտնէին անձեր, որոնք լսելով կամ տեսնելով ըրածներս եւ ըսածներս, պիտի ըսէին՝ բայց… արա… ո՞վ է, ասիկա! ինչո՞ւ պիտի թոյլատրենք իր այս վարքագիծը:

Եւ զիս պիտի դուրս հանէին շարքերէն:

Ինչ որ կրնար անհամութիւններ ստեղծել, շարքերուն մէջ: Աւելորդ խնդիրներ: Իմ պատճառովս: (Նոյնը բանը պիտի չըլլար, եթէ զիս դուրս հանողները իմ անձնական ընկերներս ըլլային, իմ հաւանութեամբս, ինչպէս որ վերեւ բացայայտեցի: Մանաւանդ, այդ պարագային, գործընթացն ալ տարբեր պիտի ըլլար…)

Ուրեմն, որպէսզի հոն չհասնէինք, ես դուրս ելայ: Հրաժարական ներկայացուցի:

I jumped the gun. So to speak…

* * *

դ) Տասնըչորս տարեկանէս սկսեալ եւ մինչեւ այս օրը, բան մը չկայ, ո՛րեւէ բան չկայ, ոչ մէկ – բացայայտ կամ գաղտնի, հանրածանօթ կամ անյայտ – աշխատանք, սիրայօժար, նշանակալից եւ բովանդակալից որեւէ գործ, որ ես պիտի չկատարէի Հայ Ազգին եւ ՀՅԴաշնակցութեան համար (որ ինծի համար, արդէն նոյն բանն է), եթէ շարքային դաշնակցական չըլլայի:

Ու այդպէս ալ կը շարունակուի:

Ինչ որ, ամէ՜ն ինչ որ, որեւէ բան որ ըրած եմ, եւ պիտի շարունակեմ ընել, որպէս հայ եւ դաշնակցական՝ շարքերէն ներս, նոյնպէս եւ նոյնքան պիտի ընէի եւ կը շարունակեմ ընել՝ շարքերէն դուրս:

Այս գետնի վրայ, կը մնայ ուրեմն միայն մէկ բան: Շարքերէն դուրս, չէի եւ չեմ կրնար Հայ Ազգին ծառայել,  որոշ պաշտօններու ընդմէջէն:

Սակայն ես այդ, բացառապէս շարքայիններուն վերապահուած պաշտօնները – կառոյցէն ներս կամ դուրս – , ոչ միայն կեանքիս մէջ երբեք չեմ ուզած, այլ, վերեւ պարզած բացատրութիւններուս լոյսին տակ ՝ բացայայտ է որ ես չէի կրնա՛ր իսկ այդ պաշտօնները ստանձնել: Ժողով, մողով… բացարձակ կարգապահութիւն… անկարելի էր:

Ծանիր Զքեզ, ըսեր է մարդը…

Ուրեմն՝ out, I went.

* * *

Վերեւ պարզուած բացատրութիւններու լոյսին տակ, իմ սխալս այն չէ, որ ՀՅԴ շարքերէն հրաժարեցայ: Այլ, որ երբեւիցէ այդ շարքերուն մէջ մտայ:

My bad.

* * *

Սակայն  շարքերէն հրաժարելէս ի վեր, ես… աւելի դաշնակցական դարձայ:

Այս մէկն ալ, յստակօրէն եւ ճշգրտութեամբ բացատրեմ, պարզաբանեմ:

Երբ որ շարքային էի, տեւաբար կը քննադատէի ՀՅԴ-ն: Նաեւ հանրային կերպով:

Խի՞:

Որովհետեւ, էն վախտ, ինքզինքս պարտաւո՛ր կը համարէի, այդպէս ընելու:

Երբ որ բան մը, իմ ենթակայական կարծիքովս, սխալ էր, չէի կրնար բան չըսել: Թէ ոչ, քանի որ շարքային էի՝ ես ալ պատասխանատու էի այդ սխալին: Կամ, նոյնիսկ միայն լուռ մնալով, «հովանաւորած» կ’ըլլայի, cautionner ըրած կ’ըլլայի բան մը, որ ըստ իս, սխալ էր, թերի էր:

Հիմա, ատիկա իմ գործս չէ՜… ո՛ւֆ… հէչ… Ինծի չի խառնուիր: Հետս որեւէ կապ չունի:

Դաշնակցութենէն հրաժարելէս ի վեր, ես այլեւս պարտաւոր չեմ՝ նկատելո՛ւ իսկ Դաշնակցութեան սխալները, թերութիւնները: Լրիւ ձերբազատուած եմ այդ անհաճոյ պարտականութենէն, որ նաեւ ժամանակի մսխում էր ինծի համար:

Այլեւս հանգիստ եւ անխռով, շռայլութիւնը ունիմ տեսնելու միայն Դաշնակցութեան արժանիքները:

Ուրեմն եզրափակեմ, այս նօթին վրայ:

* * *

Այժմու իրականութիւնը կ’ապացուցէ, առարկայականօրէն՝ անհերքելի կերպով կը փաստէ, որ ՀՅԴէն զատ, որպէս քաղաքական կազմակերպութիւն, Հայոց Աշխարհի մէջ որեւէ այլ կուսակցութիւն, միութիւն, խմբաւորում չկայ: Պարզապէս, գոյութիւն չունի:

Այսպէս է ներկայի իրականութիւնը, նոյնիսկ եթէ հաշիւին/հաշուեյարդարին մէջ ներառենք Կուսակցութեան բոլոր սխալները, թերութիւններն ու թերացումները: Ըլլան անոնք իսկական, հիմնաւորուած, կամ նոյնիսկ վերագրեալ, օդին մէջ (բացի անշուշտ հակադաշնակական բառացիօրէն հիւանդագին զառանցանքները. այդ տարօրինակ հայկական ախտով, յատուկ բժիշկներ միայն կրնան զբաղուիլ) :

Աւելին: Դեռ «Հայ»աստան կոչուող այդ երկրի «պետութիւն» կոչուածը, նորէն՝ եթէ մէկդի դնենք տեսական-զգացական-յուզական մօտեցումները, նոյնքան կարող չէ, նոյնքան ատակ, փորձառու եւ արդիւնաւէտ չէ, նոյնիսկ նոյնքան լո՛ւրջ իսկ չէ, որքան ՀՅԴաշնակցութիւնը: Նոյնիսկ, վերջինիս այժմու վիճակին մէջ: Զորս, անցեալին համեմատ, ըսենք… իր ամենափառաւոր օրերուն չի համապատասխաներ:

Որեւէ  բանիմաց եւ լուրջ հայ, ինքն իրեն, ներքնապէս, միայն հետեւեալ հարցումը թող ուղղէ՝ Հայաստանի վերանկախացումէն ետք որեւէ ժամանակ, բայց նամանաւանդ՝ այսօր, եթէ ՀՅԴ-ն ստանձնէր Հայոց Պետականութիւնը, այսօր Հայ Ազգին վիճակը աւելի լա՞ւ կ’ըլլար, թէ աւելի վատ:

Հա բայց, «բանիմաց եւ լուրջ» հայ, ըսի, հը՞…

* * *

And that’s all I have to say about that.

Մ. Հայդուկ Շամլեան

10 Յունիս 2022

Նոյն նիւթի մասին՝ « Հըդահի՜ւն »


Ենթա-գրացանկ / Սփիւռք
Ենթա-գրացանկ / Հայկական Հարց Ենթա-գրացանկ / Հըդահիւն Ենթա-գրացանկ/ Շուշի...

Ընդհանուր Գրացանկ

Գլխաւոր Մուտք